Hiểu đúng 10 từ này, bạn sẽ làm việc với AI như quản lý một nhân viên thật — không còn thấy nó là "hộp đen" lúc hay lúc dở.
Ba dịch chuyển trong đầu, trước khi đi vào từng khái niệm.
Mỗi thẻ là một khái niệm bạn sẽ gặp hằng ngày khi xây hệ điều hành AI của mình.
AI chỉ "biết" đúng những gì đang bày trên mặt bàn lúc này: nội quy, thẻ công thức được rút ra, và cuộc trò chuyện từ đầu phiên. Bàn có diện tích giới hạn, và hết phiên là bàn bị dọn sạch.
Mọi chữ AI đọc vào hay viết ra đều được đếm bằng token và tốn tiền thật. Đọc cả file dài khi chỉ cần một đoạn = bày giấy chiếm chỗ mặt bàn vô ích.
Một skill là một thẻ công thức viết sẵn cho một món cụ thể: các bước, luật riêng, ví dụ mẫu. Gọi một câu là chạy đúng quy trình. Nhiều thẻ cùng bộ đóng thành hộp thì gọi là plugin.
Tờ giấy AI đọc đầu MỌI phiên, trước mọi việc: xưng hô, ngôn ngữ, các luật cứng. Quy tắc chọn chỗ ghi: sai ở một món → sửa thẻ công thức; sai ở mọi món → sửa nội quy tường.
Hành động tự chạy KHI một sự kiện xảy ra — cửa mở là chuông reo, do máy đảm bảo 100%, không phụ thuộc AI "nhớ". Việc theo sự kiện → hook; việc theo giờ giấc → lịch trực (cadence); việc gọi tên → skill.
Nhân viên chính thuê được thợ phụ, mỗi thợ có mặt bàn RIÊNG trống trơn — giao đọc 50 file, nó chỉ mang về một tờ kết luận, bàn chính không ngập. Nhưng nó không nghe được cuộc trò chuyện của bạn: brief thiếu là nó chế bừa.
Không phải một AI, mà là công ty cho thuê thợ nhiều hạng: thợ quét nhanh-rẻ, thợ xây lành nghề, kiến trúc sư đắt-sâu. Việc quét đừng thuê kiến trúc sư; quyết định lớn đừng giao thợ quét.
Muốn AI đụng được Gmail, Notion, lịch… phải có "dây": CLI = công cụ sẵn trong xưởng; API = gọi thẳng tổng đài dịch vụ; MCP = ổ cắm đa năng qua trung gian. Đường trực tiếp trước, trung gian sau cùng — càng ít tầng càng ít chỗ hỏng.
Mỗi lần "commit" là chụp một tấm ảnh toàn bộ xưởng, lưu vĩnh viễn — sửa hỏng thì quay về tấm gần nhất. Đây là lý do dám cho AI sửa mạnh tay: trong vùng phủ của máy thời gian, không gì mất thật.
Đề bài viết ra TRƯỚC khi động tay: đích là gì, ràng buộc gì, thế nào là đạt. Vòng làm việc chuẩn với AI: ra đề → làm → chấm theo đề → chưa đạt thì làm lại. Không có đề = "làm cho tốt nhé" = sửa 10 lần.
Hầu hết các rắc rối "sao AI quên hoài" đều quy về việc lẫn hai loại trí nhớ này với nhau.
Ba chỗ người mới hay vấp nhất khi bắt đầu xây hệ của mình.
Nội quy luôn-bật chiếm chỗ mặt bàn ở MỌI phiên. Ghi bừa mọi thứ lên tường thì luật quan trọng bị loãng. Chỉ đưa lên tường thứ đã lặp lại và áp cho mọi việc.
Không có chuyện "dùng lâu nó tự hiểu mình". Không ghi = không học. Nhắc miệng mà không ghi vào giấy thì ngày mai nó sai lại đúng chỗ cũ — mãi mãi.
Một lần có thể là ngẫu nhiên; lặp lần thứ 2 mới là thói quen đáng ghi thành luật. Trước ngưỡng đó, cứ để bài học nằm ở sổ nháp.
Học = thay đổi hành vi. Với AI, hành vi chỉ đổi khi tờ giấy đổi — và đây là vòng làm cho tờ giấy tốt lên mỗi tuần.
Vì tường có hạn và lỗi một lần có thể là ngẫu nhiên. Sổ nháp là bộ lọc: cái gì lặp lại mới xứng đáng chiếm chỗ mặt bàn mỗi sáng.
Hỏi một câu: lỗi này xảy ra ở MỘT món hay MỌI món? Một món → sửa thẻ công thức của món đó. Mọi món → nội quy tường. Còn sự thật về bạn/dự án (không phải cách làm) → sổ memory.
Đúng hai việc: nói ra khi thấy sai (5 giây) và gật/lắc khi AI trình bảng đề xuất (30 giây). Phần ghi chép, tìm pattern lặp, sửa đúng tờ giấy — là việc của máy.
Con AI thì ai cũng thuê được — nhưng xấp giấy bài học chắt từ chính công việc của bạn thì không ai có. Mỗi bài học ghi một lần là vĩnh viễn: hệ tốt lên theo lãi kép.
Chắt từ phiên hỏi-đáp kiểu Feynman, 07/2026 — Trần Mạnh Đức × Claude.